Хичээлийнхээ хажуугаар өөрийн хэрэглээний мөнгийг олох, ажлын туршлага хуримтлуулах зорилгоор цагийн ажил хийх залуус жилээс жилд нэмэгдэж байна. Анхны ажлын байр нь хүнд олон зүйл сургадаг ч заримдаа цалингаа авч чадахгүй байх, ажлын цаг хэтрэх, тохиролцоогүй ажил хийх зэрэг асуудал гардаг. Тиймээс ажилд орохоосоо өмнө дараах 10 зүйлийг анхаараарай.
1. Ажлын нөхцөлөө эхлээд сайн тодруул. Ямар ажил хийх, өдөрт хэдэн цаг ажиллах, долоо хоногт хэдэн өдөр ажиллах зэргийг урьдчилан асуух хэрэгтэй. Зарим газар ажилд авахдаа нэг төрлийн ажил амласан ч ажил эхэлсний дараа өөр үүрэг даалгавар өгөх тохиолдол бий. Иймээс хийх ажлынхаа үндсэн чиг үүргийг тодорхой мэдэж авах нь чухал.
2. Цалин хөлсөө тодорхой тохир. Цагийн, өдрийн эсвэл сарын цалинтай эсэх, цалин хэдийд олгогдохыг заавал лавлаарай. Мөн туршилтын хугацаанд цалинтай эсэх, илүү цагаар ажиллавал хэрхэн тооцохыг асуух хэрэгтэй. Ажил олгогчийн аман амлалтад найдахаас илүү тохиролцоогоо бичгээр баталгаажуулах нь найдвартай.
3. Хөдөлмөрийн гэрээ байгуулахаа мартуузай. Гэрээ бол ажилтан, ажил олгогч хоёрын эрх, үүргийг тодорхойлдог чухал баримт бичиг юм. Гэрээнд ажлын байр, цалин, ажиллах цаг, амралт болон гэрээ дуусгавар болгох нөхцөлийг тусгасан эсэхийг шалгаарай. Гэрээний хуулбараа өөртөө хадгалах нь дараа асуудал үүсэхэд хэрэг болно.
4. Ажлын цаг, амралтаа зөв зохицуул. Цагийн ажилтай болсон гээд хичээл, шалгалт, хувийн амьдралаа орхигдуулж болохгүй. Ялангуяа оюутнууд өөрийн боломжид тохирсон ажлын хуваарь сонгох хэрэгтэй. Мөн ажилласан цаг, илүү цаг, амралтын өдрөөр ажилласан хугацаагаа тэмдэглэж хэвшээрэй.
5. Цалингаас ямар нэгэн суутгал хийх эсэхийг асуу. Зарим ажлын байранд хоол, унаа, дүрэмт хувцас болон бусад зардал гардаг. Эдгээрийг ажилтан өөрөө төлөх үү, эсвэл ажил олгогч хариуцах уу гэдгийг урьдчилан тодруулах хэрэгтэй. Цалингаас үндэслэлгүй мөнгө суутгасан тохиолдолд ямар үндэслэлээр суутгасныг асууж, баримт шаардах эрхтэй.
6. Аюулгүй байдлаа нэгдүгээрт тавь. Үйлдвэр, гал тогоо, барилгын талбай зэрэг орчинд ажиллахдаа хамгаалах хэрэгсэл, тоног төхөөрөмжийн зааварчилгаатай танилцаарай. Ажил олгогч аюулгүй ажиллагааны талаар мэдээлэл өгөх үүрэгтэй. Аюултай нөхцөл байдал үүсвэл дуугүй өнгөрөх биш, хариуцсан хүнд нь мэдэгдэх хэрэгтэй.
7. Хувийн мэдээллээ хамгаал. Ажилд орох нэрээр банкны картын PIN код, нууц үг, нэг удаагийн баталгаажуулах код нэхэж байгаа бол болгоомжлоорой. Мөн иргэний үнэмлэх, банкны мэдээллээ зөвхөн шаардлагатай, итгэлтэй байгууллагад өгч, ямар зорилгоор ашиглахыг нь мэдэж байх хэрэгтэй.
8. Ажил олгогч болон байгууллагынхаа талаар судал. Ажилд орохоосоо өмнө тухайн байгууллагын нэр, хаяг, үйл ажиллагаа, бусад ажилтнуудын сэтгэгдлийг шалгаарай. Хэт өндөр цалин амлах, урьдчилгаа төлбөр шаардах, гэрээ байгуулахаас татгалзах зэрэг нь залилангийн шинж байж болно.
9. Ажлын харилцаандаа хариуцлагатай бай. Цагтаа ирэх, өгсөн үүрэг даалгаврыг биелүүлэх, хамт олонтойгоо зөв харилцах нь сайн ажилтан байхын үндэс. Хэрэв ажлаа солих эсвэл гарахаар шийдвэл гэнэт алга болохын оронд гэрээнд заасан хугацаа, журмын дагуу мэдэгдээрэй.
10. Хөдөлмөрийн эрхээ мэддэг бай. Ажилтан цалингаа авах, амрах, аюулгүй орчинд ажиллах зэрэг хуульд заасан эрхтэй. Ажил олгогч эдгээр эрхийг зөрчсөн тохиолдолд асуудлаа баримтжуулж, хөдөлмөрийн асуудал хариуцсан байгууллагад хандаж болно. Эрхээ мэддэг байх нь өөрийгөө хамгаалах хамгийн эхний алхам юм.
269
