Хувьсгал бидний амьдралын жижиг зүйлс болон эдийн засгийн нөхцөл байдлаас эхлээд нийгмийн аливаа зүйлийг харах өнцгийг өөрчилдгөөрөө онцлогтой. Дэлхийн түүхэнд маш олон хувьсгал болж өнгөрсөн байдаг ба хувьсгал нь бидний хувьд шинэ сэдэв биш. Харин үр дүн нь л тухайн хувьсгал болж буй цаг хугацаа, нөхцөл байдлаас шалтгаалан өөр өөр байдаг.
Бүхий л амжилттай хийгдсэн хувьсгалын эхлэл ондоо тавигддаг ч тэдэнд нэгэн өөрчилж боломгүй холбоос бий. Энэ нь хувьсгал бүр нийгмийн үзэл бодлыг сорьж, бүр 360 градус ч эргүүлдэг шинж нь юм. Тэгвэл яг ийм үр дүнг утгаар нь мэдрүүлж чадсан хувьсгалуудыг мэдэж авцгаая.
1. АМЕРИКИЙН ХУВЬСГАЛ
1776 онд Америкчууд 13 колониос бүрддэг байсан ба бүгд аугаа Их Британий эрх мэдэлд байв. Тэд хараахан АНУ болон нэгдээгүй байсан ч бүгд Их Британий эзэнт гүрнийг үзэн ядаж, хэзээд л бол хэзээд босоход бэлэн байжээ. Тэдэнд зөвхөн өдөөгч болсон жижиг шалтаг л хэрэгтэй байв.
Харин тэрхүү шалтаг ч амархан гараад ирсэн нь америкчуудын Их Британиас чөлөөлөгдөн эрх чөлөөнд суурилсан хууль дүрэмт хараат бус улс байгуулах байлаа. Тэдний өнөөг хүртэл баримталж байгаа тэр л үнэт зүйл шүү дээ.
Америкчууд өөрсдийн эрх чөлөөний төлөө эцэж цуцалгүй тэмцсэний эцэст 1776 оны 07-р сарын 04-нд “Тусгаар тогтнолын тунхаг”-аа баталсан байдаг. Энэхүү өдрийг тэд жил бүр өргөн хэмжээтэйгээр тэмдэглэн дурсдаг.
2. ОКТЯБРЫН ХУВЬСГАЛ
1917 оны үед Орост амьдрахад тийм ч таатай байсангүй. Ялангуяа зарц нар болон ажилчин ангийнхны хувьд. Улсыг удирдагчид юунд ч санаа зоволгүй баян тансаг амьдарч байхад ард иргэд нь ядуурал, тэгш бус байдал, дайн зэргүүдээс болоод асар их зовлонд унасан байлаа.
Яг л энэхүү хүнд цаг мөчид Ленинээр удирдуулсан Болшевикууд гарч ирсэн бөгөөд тэд “энх тайван, газар нутаг болон талх” гэсэн уриатайгаар ард иргэдийг өөрсдийн бүлгэмд оруулж байв. Зовлонд тарчилж ханасан оросын иргэдийн хувьд уг бүлгэмд олноороо элсэх нь цаг хугацааны л асуудал байх нь ойлгомжтой.
Октябрын хувьсгал нь зөвхөн Орост удаан хугацаанд тогтсон байсан хаант засаглалын дэглэмийг унагаад зогсохгүй Европ дахь хаант засаглалын системийг тэр чигт нь ганхахад хүргэсэн билээ. Мөн хувьсгалын үр дүнд коммунизм дэлхийд мэндэлсэн гэдгийг бид мэднэ.
3. ИРГЭНИЙ ЭРХИЙН ХӨДӨЛГӨӨН
1960-аад онд Америкт амьдарч байсан Африк хүмүүс арьсны өнгөнөөсөө болоод шударга бус үйл явдлын гэрч болж байв. АНУ-ын “эрх чөлөөний улс” хэмээх үзэл баримтлал нь хар арьст хүмүүсээс бусдад нь л үйлчилдэг байлаа. Тухайн жилүүдэд хар арьстууд цагаан арьстуудтай нэг ширээнд суух, нэг нойл хэрэглэх, нэг сургуульд сурах ч эрхгүй байсан гээд бод доо?
Гэвч энэхүү шударга бус байдал Мартин Лютер Кинг зэрэг эсэргүүцэгчид дуу хоолойгоо өргөж эхэлснээр дуусгавар болох эхлэл тавигдсан байдаг.
Тайван жагсаал, хар арьст хүмүүсийг ялгаварлан гадуурхсан бизнесүүдэд үйлчлүүлэхээ болих, сэтгэл хөдөлгөм илтгэлүүд зэргээр дамжуулж тэд Америкийн иргэний эрхийн хөдөлгөөнийг өрнүүлсэн. Тэдний эр зориг ба тэсвэр тэвчээр дэлхий даяар нийгмийн өөрчлөлтийн очийг асааж, өнөөдрийг хүртэл шударга ёсны төлөөх хөдөлгөөнүүдэд урам зориг өгсөөр байна.
4. ФРАНЦЫН ХУВЬСГАЛ
1789 онд Франц нь маш эмх замбараагүй нөхцөл байдалд байв. Нийгэм даяар өргөн тархсан тэгш бус байдал, дэлхийгээс тасарсан язгууртнууд зэргүүдээс болоод иргэдийн уур дээд цэгтээ хүрч, хувьсгалч босогчид Бастилийг эзэлснээр бүх зүйлийн эхлэлийг тавьдаг.
Хувьсгалын чичиргээнд өртсөн улс нь зөвхөн Франц биш байлаа. Францчууд өөрсдөд нь мэдрэгдсэн жижигхэн чичиргээг доргилт болтол нь томруулж чадсанаар тэрхүү доргилт нь Европ даяар мэдрэгдэж эхэлсэн байдаг. Францын хувьсгалын үр дүнд бид дэлхийд нэртэй аугаа Наполеонтой ч танилцдаг.
5. АРАБЫН ХАВАР
2010 онд Тунист, засгийн газраа эсэргүүцэж зогссон ганцхан эр арабын ертөнцийг донсолгосон хувьсгалын хөдөлгөөнүүдийг эхлүүлж чаджээ.
Энгийн иргэд гудамжинд цугларан эрх чөлөө, хүндэтгэл, сайхан амьдралыг дээд албан тушаалтнуудаасаа шаардан зогссон байна. Уг тэмцэлд маш олон хүн оролцсон нь хэзээ ч нурж унахгүй байх хэмээн бодож байсан хатуу дэглэмд ан цав гаргаж, дэлхий дахины анхаарлыг татсан.
Тэмцэгчдийн итгэл найдвар нь Ойрх Дорнод болон Хойд Африкийн улсуудын эрх чөлөөт шинэ цаг үеийг эхлүүлэх байлаа.
Хэдэн мянган хүмүүсийг ардчиллын үнэт зүйлийн төлөө тэмцэхийг харах сэтгэл догдлом байсан ч яг л бусад хувьсгалууд шиг “Арабын хавар” нь эмх замбараагүй байдлыг ардаасаа дагуулав. Зарим улс орнууд шийдэлд хүрч чадалгүй мөргөлдөөнтэй хэвээр үлдсэн бол зарим нь шинэхэн олдсон эрх чөлөөгөө хэрхэн удирдан, тархаах аргыг олж чадалгүй үлдсэн. Уг үйл явдлаас бид өөрчлөлт шинэчлэл гэдэг тийм ч амар даваа биш гэдгийг харж болно.
Эх сурвалж: History
2723
